Muzik Kutusu << Geri Dön

Yunanistan'ın 'türkü anası' İstanbul'da [25 Ekim 1996 ]



Cumhuriyet Gazetesi - 25 Ekim 1996

Yunanistan'ın 'türkü anası' İstanbul'da

1 Nisan 1996 günü Atina'da Megaron konser salonunda yerime oturuyorum. Sokrates Sinoplus'un tanıdık klasik kemençesi duyuluyor. Ardından Domna Samiu yönetiminde Yunanistan'ın hemen her yanından gelen kadınlı erkekli dans şarkı ve müzisyen grupları mükemmel bir akış içinde sahne alıyor. Konser boyunca yiğitlik şarkıları söyleniyor.
"Anacığım ben ölüyorum
Sakın dostlarım duymasın!
Sen onlara sofra kur..."
Ve konserin sonunda o ana dek sahneye çıkmış yaklaşık 150 sanatçıyla birlikte Kalamatyano dansı eşliğinde ünlü bir türkü söylüyorlar: "Artık bu noktada sözcüklerin gücü biter..."
Sonra "Merhaba" diyorum "Merhaba" diyor. İşte Yunanistan'ın türkü anasıyla tanışmamın aciz bir özeti...
Domna Samiu 1929'da Atina'yı saran göçmen mahallelerinden biri olan Keseryani'de doğdu. 1.5 milyon Anadolu Rumu'yla birlikte annesi, İzmir'in Bayındır'dan kopup geldi buraya. Baba tutsak düştüğü için iki yıl sonra gelebildi. Samiu'nun çocukluğu babasının dokunaklı sesini dinleyerek ve hiç eksik olmayan keyifleri ile Küçük Asya Rumlarının çalıp söyledikleri türküleri adeta zihnine kazıyarak geçti. 13 yaşında yaşamına büyük ölçüde yön veren Bizans müziğinin büyük üstadı Simona Kara ile tanıştı. Simona Kara'nın okulunda hem kilise müziği öğreniyor hem de bağlantılı olarak Yunanistan'ın bölgelere göre büyük farklılıklar gösteren son derece zengin halk müziği geleneği ile bir kaynaşma yaşıyordu. Aynen türküde söylediği gibi: "Tek bir vücut, tek bir ruh!"
Simona Kara'nın yaz tatillerinde çeşitli bölgelerde ilkel teknoloji ile yaptığı kayıtlar, Samiu'nun halk müziğine yaklaşımını derinden etkiledi, olgunlaştırdı.
Yine Simona Kara'nın şefliği altında radyonun halk müziği bölümünde çalışmaya başlaması (1954) Yunanistan'ın her yanından gelen müzisyenlerle ilişki kurup bantlarını yayına hazırladığı için kendisine eşsiz deneyimler kazandırdı.
60'lı yılların başında kendi arşivini oluşturmaya karar verdi ve her boşlukta Yunanistan'ın birçok yerini dolaşmaya başladı. Binlerce şarkı kaydetti. 1971'de radyodan ayrılarak konserler vermeye koyuldu. 70'li yılların müziğine önemli izler bırakan müzisyen Dionisis Savoglos'un desteğiyle hem gençler hem de halk müziğinin doğal dinleyicilerince ilgiyle izlenmeye başlandı. Ardından Avustralya dahil dünyanın pek çok yerinde ve Yunanistan'ın her yerinde yıllardan beri verilen sayısız konserler...

Halk müziğinin savunucusu
1982'de yıllardır varlığını sürdüren Dora Stratu Tiyatrosu'ndan da güç alarak Domna Samiu halk müziği derneğini kurdu. Bir yandan gençlere, isteyen herkese halk şarkı ve danslarının öğretildiği düzenli kurslar yürütürken, öte yandan bugün sayısının dört bine ulaştığı arşivinden yararlanarak plaklar yapmaya başladı. Önce söylemekten her zaman keyif aldığı "Anadolu Türküleri"ni iki plakta topladı. Daha sonra antik dönemden bu yana Yunan Halk Müziği'nin değişmeyen konularından olan gurbet temasıyla ilgili bir çalışma...
İşte bu gece ilk kez Yunanistan'ın türkü anası Domna Samiu'nun sesinden 70 yıldan bu yana unuttuğumuz öz Anadolu türkülerini kucaklayacağız. Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nda izleyeceğimiz konserin birinci bölümünde Yunanistan'ın çeşitli bölgelerinden Epir'den, Makenonya'dan, Peleponez'den, Trakya'dan Kikland halk şarkıları sunulacak. İkinci bölüm ise Çeşme'den, Alaçatı'dan, İstanbul'a, Anadolu Rum Türküleri'ne ayrılmış. Eşlik eden müzisyenler de kayda değer sanatçılar... Yorgos ve Koslas Flipidis kardeşler klarnet ve lavta; Yorgos Gevgelis dümbelek çalacak... Bir de iyi tanıdığımız kanun sanatçısı Agnes Agopian.
Domna Samiu modern dünyanın tüm motivasyon kırıcı etkilerine karşın, halk müziğinin kırıcı etkilerine karşın, halk müziğinin öğrenilmesi, korunması, aktarılması ve özellikle de yozlaşanlarla yozlaşmayanların birbirinden ayrılabilmesi için titizlikle ve ısrarla çaba göstermektedir...
Domna Samiu'nun naif sesinin bizlere nicedir unuttuğumuz, aşina olduğumuz ama yakından tanımadığımız, yepyeni tadları taşıması umuduyla...

Muammer KETENCOĞLU